Czym są style przywiązania?

To, czy opiekun był dostępny emocjonalnie, przewidywalny i reagujący na potrzeby dziecka, ma ogromne znaczenie dla tego, jak w dorosłości przeżywamy bliskość, intymność, konflikt i poczucie bezpieczeństwa w związku.

Bezpieczna baza na start

Jeśli jako dziecko doświadczałeś/-aś poczucia bezpieczeństwa, bycia widzianym i rozumianym, prawdopodobnie rozwinąłeś/-aś bezpieczny styl przywiązania. W dorosłym życiu zwykle wiąże się to z:

• większą pewnością siebie,
• zdolnością do budowania bliskich relacji,
• zaufaniem wobec partnera,
• konstruktywnym radzeniem sobie z konfliktami,
• komfortem w bliskości i autonomii.

Gdy bezpieczeństwo było niespójne lub niedostępne

Jeżeli w dzieciństwie doświadczałeś/-aś zagmatwanej, niespójnej lub przerażającej komunikacji emocjonalnej, istnieje większe prawdopodobieństwo, że rozwinął się niepewny styl przywiązania. Dorośli z niepewnym stylem przywiązania często:

• mają trudność z rozpoznawaniem i regulowaniem emocji,
• zmagają się z lękiem przed odrzuceniem lub bliskością,
• powtarzają podobne schematy w relacjach,
• doświadczają napięcia, zazdrości, nadmiernej kontroli lub emocjonalnego wycofania.

Być może zadajesz sobie pytania:

• Dlaczego w związkach zachowuję się w sposób, którego sam/-a nie rozumiem?
• Czemu wciąż trafiam na „niewłaściwe” osoby?
• Dlaczego bliskość jednocześnie przyciąga i przeraża?

Warto wiedzieć, że styl przywiązania nie jest wyrokiem na całe życie. Mózg pozostaje plastyczny, a świadomość własnych wzorców to pierwszy krok do zmiany.

Wpływ stylów przywiązania na relacje dorosłych

Style przywiązania najbardziej ujawniają się w momentach zagrożenia relacji – podczas konfliktów, kryzysów, oddalenia czy poczucia odrzucenia.

• Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania potrafią mówić o swoich potrzebach, szukać wsparcia i regulować emocje w relacji.
• Osoby z niepewnym stylem przywiązania mogą reagować skrajnie: nadmierną zależnością, kontrolą, lękiem, wycofaniem, chłodem emocjonalnym lub unikaniem bliskości.

Zrozumienie własnego stylu przywiązania pomaga:

• lepiej rozumieć swoje reakcje,
• nazwać potrzeby w relacji,
• przerwać powtarzające się, niesatysfakcjonujące schematy.

Jak powstaje styl przywiązania?

Styl przywiązania kształtuje się głównie w pierwszym roku życia i opiera się na niewerbalnej komunikacji emocjonalnej między dzieckiem a opiekunem.

Niemowlę komunikuje swoje potrzeby poprzez płacz, mimikę, gaworzenie czy uśmiech, a opiekun – odpowiadając adekwatnie i konsekwentnie – buduje u dziecka poczucie bezpieczeństwa. Gdy ta komunikacja jest spójna, rozwija się bezpieczne przywiązanie. Gdy jest chaotyczna, nieprzewidywalna lub przemocowa, może prowadzić do niepewnych stylów przywiązania.

Cztery style przywiązania

Wyróżniamy jeden styl bezpieczny oraz trzy odmiany stylu niepewnego:

1) Bezpieczny styl przywiązania

• czują się stabilnie w relacjach,
• potrafią być blisko, nie tracąc autonomii,
• otwarcie komunikują uczucia i potrzeby,
• konstruktywnie rozwiązują konflikty.

2) Lękowy (ambiwalentny) styl przywiązania

Charakterystyczne cechy:

• silna potrzeba bliskości,
• lęk przed odrzuceniem,
• nadmierne skupienie na relacji,
• zazdrość, kontrola, trudność w regulacji emocji.

3) Unikowy styl przywiązania

• cenią niezależność ponad bliskość,
• unikają emocjonalnej intymności,
• mają trudność z poleganiem na innych,
• często minimalizują znaczenie uczuć – własnych i partnera.

4) Zdezorganizowany styl przywiązania

Najczęściej związany z doświadczeniem traumy:

• relacje są jednocześnie pożądane i przerażające,
• występuje chaos emocjonalny,
• zmienność między bliskością a odrzuceniem,
• trudność w budowaniu stabilnych więzi.

Skąd bierze się niepewny styl przywiązania?

Do czynników sprzyjających jego rozwojowi należą m.in.:

• niedojrzałość lub brak dostępności emocjonalnej opiekuna,
• depresja poporodowa lub izolacja społeczna opiekuna,
• uzależnienia,
• choroby, wypadki, traumy,
• zaniedbanie emocjonalne lub fizyczne,
• przemoc fizyczna lub seksualna,
• długotrwałe rozstania z opiekunem,
• niespójność opieki,
• częste zmiany środowiska.

Co możesz zrobić, jeśli masz niepewny styl przywiązania?

Najważniejsza informacja brzmi: zmiana jest możliwa. Poprzez:

• terapię indywidualną lub terapię par,
• rozwijanie świadomości emocjonalnej,
• pracę nad regulacją emocji,
• budowanie bezpiecznych relacji korekcyjnych,

można stopniowo rozwijać bardziej bezpieczny styl przywiązania i tworzyć zdrowsze, bardziej satysfakcjonujące związki.